Sev kaymasi, kentlerde giderek daha sik karsilastigimiz “sessiz” risklerden biri. Tijuana’da haber olan olayda, yamactaki zemin hareketi sonrasi bir binanin yola dogru devrildigi; ardindan ayni bolgede ikinci bir binanin da coktugu aktariliyor. Bu tur gelismeler, tek bir yapinin degil, bir bolgenin zemin-su-yapilasma dengesinin zayifladigini isaret eder. Kaynak olarak Geoengineer haberini inceleyebilirsiniz (dis baglanti).
Bu yazida olayi teknik bir ders setine ceviriyoruz: saha ekibi, belediye, yatirimci ve uygulayici tarafin ayni masada kullanabilecegi, pratik adimlar.
Olay bize ne anlatir?
Egilimli arazilerde risk sadece “yapinin tasiyicisi” ile sinirli degildir. Yol, altyapi, komsu parsel kazilari, yagmur suyu yonetimi ve dolgu kalitesi birlikte calisir. Bir yerde zemin hareketi basladiginda, etkisi genellikle parsel sinirini asar ve komsu yapilari da etkileyebilir. Bu nedenle benzer olaylarda “tek bina” bakisi yerine “etki alani” bakisi daha dogrudur.
Sev kaymasi nedir?
Sev kaymasi, yamac veya kazinin bir bolumunun belirli bir kayma yuzeyi boyunca yer degistirmesiyle olusan stabilite problemidir. Bazi durumlarda yavas ilerler (gunler/haftalar), bazi durumlarda ise ani hizlanir. Belirleyici etkenler genelde sunlardir:
- Zemin turu ve tabakalanma
- Yer alti suyu seviyesi ve yagis
- Dolgu zeminin kalitesi
- Kazinin geometrisi ve yukler (bina, yol, istinat yapisi)
- Drenaj eksikleri ve suyun yamaca girdisi
Sahada erken uyarilar: “Gozle gorulen” sinyaller
Bir cok vaka, yikimdan once mesaj verir: duvarlarda yeni catlaklar, kapilarda sikisma, bahce duvarinda bombe, yolda kirilma/oturma, istinat duvarinda egilme, su sizintilari ve yamacta kucuk kopmalar… Bu bulgular tek basina “kesin sonuc” degildir; ama hizli inceleme ve olcum baslatmak icin yeterince degerlidir.
Sev kaymasi icin 7 kritik ders
Sev kaymasi Dersi 1: Jeoteknik etut karar mekanizmasi olmali
Egilimli arazide zemin etudu bir formalite degil, tasarimin ana girdisidir. Sondaj derinligi, numune kalitesi, laboratuvar deneyleri ve yer alti suyu kosullari net degilse; risk “belirsizlik” olarak projeye geri doner. Etut raporu, tasarima uydurulmamali; tasarim, rapora gore sekillenmelidir.
Dersi 2: Drenaj yoksa stabilite kalici olmaz
Cogu stabilite probleminde su kilit roldedir. Yagmur suyu dogru toplanmaz ve kontrollu desarj edilmezse; yamac icine sizar, dayanim azalir. Cati inişleri, yol drenaji, perde arkasi drenaj, acik kanal ve uygun desarj hatti birlikte dusunulmelidir.
Dersi 3: Dolgu kontrolu “detay” degil, risk yonetimi
Kontrolsuz dolgu, heterojenlik ve dusuk sikilik nedeniyle beklenmeyen oturmalara ve kaymaya zemin hazirlar. Tabaka tabaka serim, sikistirma kontrolu ve malzeme uygunlugu; egimli arazide cok daha kritiktir.
Dersi 4: Komsu parsel ve altyapi etkisini birlikte degerlendir
Yamac, parsel sinirinda bitmez. Komsu kazilar, yol yukleri, yagmur suyu hatlari, sizintilar ve altyapi arizalari ayni yamaci etkileyebilir. Bu nedenle analiz, sadece bina temel kotunda degil; bolgesel etki alani icinde yapilmalidir.
Dersi 5: Gozlemsel bulgulari kayda al, hizli aksiyon al
Catlak ve deformasyonlar rastgele notlarla kaybolmamali. Basit bir “saha gunlugu” bile ciddi fark yaratir: tarih, konum, foto, olcu ve yorum. Bu kayitlar, hem teknik karari hem de hukuki sureci guclendirir.
Dersi 6: Izleme (monitoring) pahali luks degil, erken uyaridir
Sev kaymasi riski olan alanlarda izleme, en ucuz sigorta gibi calisir. Basit bir paket bile degerlidir:
- Egitim/egim olcumu (tilt / inclinometer)
- Catlak olcer
- Yuzey deplasmani icin periyodik olcum (prizma/GNSS vb.)
- Yagis ve drenaj kontrolu
- Duzenli raporlama
Amaç “olduktan sonra raporlamak” degil, olmadan once trend yakalamaktir.
Dersi 7: Acil durum plani net olmali
Guvenlik seridi, tahliye senaryosu, trafik yonetimi, kontrollu bosaltma/yikim planlari ve kamu bilgilendirme adimlari onceden hazir olmali. Sahada rol dagilimi net degilse, riskli bir durum kaosa donusebilir.
Kisa kontrol listesi
- Yagis sonrasi su birikimi veya sizinti var mi?
- Yeni catlak/oturma goruluyor mu?
- Istinat duvarinda egilme/bombe var mi?
- Komsu parselde yeni kazi/dolgu yapildi mi?
- Olcum/izleme kaydi tutuluyor mu?
Sonuc
Tijuana ornegi, sev kaymasi basladiginda riskin komsu yapilara da yayilabildigini ve surecin hizla kritik seviyeye cikabildigini hatirlatiyor. Dogru etut, guclu drenaj, disiplinli denetim ve duzenli izleme birlikte uygulandiginda; egimli arazilerde guvenlik “sans” olmaktan cikar, yonetilen bir surece donusur.
Kaynak (dis baglanti): Geoengineer haberi (dofollow)
Geoengineer
Kaynak (iç baglanti): Geoengineer haberi (dofollow)
StructHEALTH
