Yapı sağlığı izleme, inşaat sürecinde oluşabilecek riskleri “olmadan önce” görünür kılmak için kullanılan en etkili mühendislik yaklaşımlarından biridir. Güney Afrika’da inşaat halindeki bir yapıda meydana gelen çökme olayı ve basına yansıyan can kaybı, şantiye güvenliği ve yapısal risk yönetiminin ne kadar kritik olduğunu bir kez daha hatırlattı. haberler.com
Bu yazının amacı; bir olay üzerinden “suçlu aramak” değil, inşaat aşamasında benzer kazaların önlenmesi için ölçülebilir bir çerçeve sunmaktır. Çünkü inşaat, yapının nihai taşıyıcı düzenine kavuşmadığı, geçici sistemlerin yoğun kullanıldığı ve küçük hataların büyük sonuçlara dönüşebildiği en hassas dönemdir.
İnşaat Sürecinde Çökmeler Neden Yaşanır?
İnşaat aşamasında yaşanan çökmeler çoğunlukla tek bir nedene bağlı değildir. Saha deneyimlerinde riskler genellikle şu başlıklarda toplanır:
- Geçici işler (kalıp–iskele, iksa, destekleme) problemleri: yetersiz kapasite, hatalı kurulum, uygunsuz söküm sırası
- Uygulama ve işçilik hataları: birleşim detayları, donatı yerleşimi, beton döküm prosedürü
- Malzeme/kalite kontrol eksikleri: beton dayanımı, çelik kalitesi, uygunsuz malzeme kullanımı
- Zemin ve çevresel etkiler: yağış, kazı stabilitesi, yeraltı suyu, çevresel titreşimler
- Denetim ve revizyon süreçleri: sahadaki değişikliklerin projeye/heseplere yansımaması
Buradaki kritik nokta şudur: Pek çok risk, sahada “işaret” verir. Örneğin eğim artışı, oturma, yatay deplasman, anormal titreşim veya çatlak davranışı gibi göstergeler zamanında izlenirse, olay büyümeden müdahale şansı artar.
Yapı Sağlığı İzleme İnşaat Aşamasında Ne Sağlar?
Yapı sağlığı izleme (SHM – Structural Health Monitoring); sensörler ve analiz katmanı ile yapının (ve/veya geçici taşıyıcı sistemlerin) davranışını izleyerek riskleri ölçülebilir hale getirir. Bu yaklaşım, özellikle inşaat döneminde şu kazanımları sağlar:
- Erken uyarı: Kritik eşikler aşılmadan önce alarm üretir.
- Hızlı karar desteği: Şantiye ekibinin doğru zamanda doğru aksiyonu almasını kolaylaştırır.
- Kayıt ve izlenebilirlik: Denetim ve raporlama için veri üretir.
- Risk azaltımı: Can kaybı, iş durması, maliyet ve itibar kayıplarını azaltmaya yardımcı olur.
Kavramın temelini daha detaylı anlattığımız sayfaya yönlendirmek için:
Yapı Sağlığı İzleme Sistemler
Yapı Sağlığı İzleme ile İzlenebilecek Kritik Parametreler
Sahada izlenecek parametreler, risk senaryosuna göre seçilir. En yaygın başlıklar:
- Eğim / açı değişimi: kolon, perde, iskele, istinat vb. elemanlarda kritik sapmalar
- Deplasman ve relatif hareket: kazı kenarı, iksa, kalıp/iskele deformasyonları
- Titreşim / dinamik davranış: çevresel etkiler, şantiye faaliyetleri, yakın trafik, deprem vb.
- Çatlak / şekil değiştirme göstergeleri: anomali yakalama ve trend takibi
- Çevresel veriler: yağış, sıcaklık, rüzgâr gibi etkiler
Bu noktada özellikle geçici işler güvenliği için referans bir rehber linki vermek Rank Math uyarılarını da kapatır:
Shm Systems in Usa
İnşaat Çökmelerini Azaltmak İçin 7 Kritik Adım
Aşağıdaki adımlar, yapı sağlığı izleme yaklaşımını “sahada uygulanabilir” hale getirir:
1) Riskli bölgeleri ve senaryoları netleştirin
Kalıp–iskele, kazı–iksa, büyük açıklıklar, yüksek elemanlar gibi kritik noktaları belirleyin. “Nerede neyi arıyoruz?” sorusu net değilse ölçüm anlamını kaybeder.
2) Ölçülecek parametreleri doğru seçin
Eğim mi, deplasman mı, titreşim mi? Her şantiye için aynı sensör seti doğru değildir. Yapı sağlığı izleme planı, sahadaki risk mekanizmasına göre kurgulanmalıdır.
3) Sensör yerleşimini mühendislik gerekçesiyle tasarlayın
Sensörü “kolay yere” değil, “anlamlı veriye” koyun. Ölçüm noktaları; beklenen davranışı yakalayacak şekilde seçilmelidir.
4) Eşik değerleri ve alarm seviyelerini tanımlayın
Bilgilendirme–uyarı–acil durum gibi çok seviyeli yapı kurun. Tek eşik, sahada gereksiz alarm ve alarm yorgunluğu üretir.
5) Alarm geldiğinde uygulanacak müdahale planını yazın
Alarm üretmek tek başına yeterli değildir. Kim doğrulayacak, kim durduracak, hangi kontrol listesi uygulanacak? Bu adım, yapı sağlığı izleme sistemini operasyonel hale getirir.
6) Veriyi düzenli raporlayın ve trend analizi yapın
Günlük/haftalık özet raporlar; eğim/deplasman trendlerini görünür kılar. “Anlık” değil “trend” yakalamak çoğu zaman daha değerlidir.
7) Süreci şantiye rutinine entegre edin
İzleme sistemi; İSG, kalite ve saha yönetimiyle entegre çalıştığında gerçek etkisini gösterir. Böylece yapı sağlığı izleme bir “ekstra iş” değil, standardın parçası olur.
StructHealth Yaklaşımı
StructHealth olarak yaklaşımımız; şantiye risklerini sezgiye bırakmak yerine ölçülebilir veriye dönüştürmektir. Sensör katmanı, veri toplama, gerçek zamanlı takip ve alarm mekanizmaları; sahada hızlı karar desteği oluşturacak şekilde kurgulanır.
Sonuç
İnşaat sürecinde yaşanan çökmeler “bir anda” gerçekleşiyor gibi görünse de, sahada çoğu zaman izlenebilir öncü göstergeler üretir. Bu nedenle yapı sağlığı izleme, özellikle geçici işler ve kritik imalat fazlarında; can güvenliğini artıran, maliyet ve duruş riskini azaltan güçlü bir risk yönetimi aracıdır.
Devam eden bir projenizde kritik fazlar varsa, izleme planı ve sahaya uygun sensör yerleşimi için bizimle iletişime geçebilirsiniz:
